FDM toleransları: mühendis için gerçekçi beklentiler
FDM'de tolerans tek bir sayı değil; makineye, malzemeye, parça geometrisine ve soğuma koşullarına göre değişir. Bu rehber, dosyanızı bize göndermeden önce tasarıma hangi payları yedirmeniz gerektiğini anlatıyor.
These guides are published in Turkish only. Write to us for an English summary.
WRITTEN FOR · Tasarım mühendisi ve Ar-Ge müdürü için
01
İki eksen aynı davranmaz
Parça katman katman büyüdüğü için tabla düzleminde (XY) ve yükseklik ekseninde (Z) farklı hatalarla uğraşırız. XY'de sapma çoğunlukla ekstrüzyon genişliğinden, köşelerdeki hızlanmadan ve ilk katmanın ezilmesinden gelir. Z'de ise ölçü katman yüksekliğinin katlarına yuvarlanır: 0,2 mm katmanla basılan 10,1 mm'lik bir yükseklik tam olarak 10,1 mm çıkmaz.
Aşağıdaki aralıklar sektörde tipik kabul edilen büyüklükler; bizim filomuzun ölçülmüş değerleri değil. Sizin parçanız için geçerli sapmayı geometri ve malzeme belli olduktan sonra söyleriz.
| Yön | Tipik sapma aralığı | Baskın sebep |
|---|---|---|
| XY (tabla düzlemi) | ±0,2-0,3 mm | Ekstrüzyon genişliği, köşe dinamiği, ilk katman ezmesi |
| Z (yükseklik) | ±0,1-0,3 mm | Katman yüksekliği adımı, ilk katman offset'i |
| 100 mm üzeri açıklıklar | Sapma boy arttıkça birikir | Isıl çekme, tabla düzlemselliği |
02
Delikler küçük, miller şişkin çıkar
Delik konturunu bastığımızda sıcak malzeme merkeze doğru büzülür; kavisin iç tarafında da fazladan malzeme kalır. Sonuç bilinen bir FDM davranışıdır: delik nominalden küçük, dış silindir nominalden büyük gelir. Bu bir makine arızası değil, tasarımda karşılanacak bir pay.
- Geçmelere açıklık payı bırakın — Serbest geçme deliklerinde 0,2-0,4 mm arası bir pay tipik olarak yeterlidir; kesin değeri dosyanıza ve malzemeye göre söyleriz.
- Yatay delik daha risklidir — Ekseni tablaya paralel kalan delik, tavanı köprülemeyle örüldüğü için ovalleşir. Mümkünse deliğin eksenini Z yönüne alın ya da deliği damla profilli tasarlayın.
- Kritik delikleri sonradan işlemek gerekebilir — Çapak alma ve zımparayı atölyede yapıyoruz; rayba, kılavuz çekme gibi talaşlı işlemler standart hattımızda yok. Hangi deliğin işlenmesi gerektiğini teknik resimde işaretleyin, o adımı teklif aşamasında birlikte konuşalım.
- Diş yerine gömme somun — Doğrudan plastiğe diş açmak yerine ısıl gömme somun kullanmak hem tolerans sorununu hem de tekrar sökülebilirliği çözer.
03
Çekme payı ve çarpılma
Erimiş malzeme soğurken küçülür ve küçülme oranı malzemeye göre değişir. PLA en kararlı, ABS ve ASA en çok çeken gruptadır; bu yüzden ABS ve ASA işlerini kapalı kasa P2S makinelerinde basıyoruz. Çekme sadece ölçüyü kaydırmaz, geniş düz tabanlarda köşe kalkmasına da yol açar.
| Malzeme | Boyutsal davranış | Tasarım notu |
|---|---|---|
| PLA | En kararlı, çekme düşük | Ölçü hassasiyeti öncelikliyse ilk tercih |
| PETG | Orta; kalın kesitte şişme eğilimi | Keskin köşe yerine radius verin |
| ABS / ASA | Çekme yüksek, uzun parçada birikir | Uzun kesintisiz kenardan kaçının; kapalı kasa şart |
| TPU | Esneklik ölçümü de zorlaştırır | Geçme ölçüsünü sertlik değeriyle birlikte konuşalım |
| CF katkılı | Rijit, çarpılma eğilimi daha düşük | Boyutsal kararlılık isteyen braket ve jig-fixture |
04
Ölçü kritikse: ilk parça onayı
Ölçüsü kritik işlerde seriye tek hamlede girmiyoruz. Önce tek parça basıyor, size gönderiyoruz; kendi montajınızda deneyip onaylıyorsunuz. Onay gelmeden 500 parça basmak ikimizin de zararına.
Onay turunda neyi değiştirdiğimizi yazılı geçiyoruz: delik çapı, duvar kalınlığı, parçanın tabladaki yönü, katman yüksekliği. Seriyi onayladığınız parametrelerle ve aynı makine grubunda başlatıyoruz.
- Kritik ölçüleri işaretleyin — STEP dosyasının yanına ölçülendirilmiş bir PDF koyun. Hangi ölçünün fonksiyonel olduğunu bilmezsek hepsini eşit önemde varsayarız.
- Kabul kriterini baştan konuşalım — Kumpasla mı, mastarla mı, karşı parçayla mı kontrol edeceksiniz? Ölçüm yöntemi netse tartışma da bitiyor.
- Sınırımızı söyleriz — Metal parça basmıyoruz, tanı amaçlı medikal parça üretmiyoruz. Mikron mertebesinde tolerans isteyen bir dosya FDM'nin değil talaşlı imalatın işidir; bunu teklif aşamasında açıkça söyleriz.
05
Finishing ölçüyü değiştirir
Zımpara malzeme alır, astar ve boya malzeme ekler. Boyalı işlerde geçme yüzeylerini maskeleyerek koruyoruz; maskelemiyorsak toleransı ham ölçü üzerinden değil boyalı ölçü üzerinden konuşuruz.
Enjeksiyon kalitesinde yüzey beklentisini finishing atölyesinde karşılıyoruz: katman izini zımpara, astar ve air spray boyama ile kapatıyoruz. Hangi yüzeyin boyanacağını baştan bilirsek payı ona göre veririz.
Dosyanızı kritik ölçüleri işaretlenmiş halde gönderin; hangi payları bırakacağımızı ve ilk parça onayının nasıl işleyeceğini teklifle birlikte yazalım.